Błędy i try / except – program, którego nie da się wywalić

Czego się nauczysz

Wpisujesz literę zamiast liczby i program przerywa działanie czerwonym komunikatem. Nie ma wyniku, nie ma menu, nie ma niczego dalej. Na tej lekcji nauczysz się pisać program, którego nie da się w ten sposób wywalić.

Po tej lekcji:

• zabezpieczysz konwersję blokiem try oraz except ValueError,
• wyjaśnisz, dlaczego gołe except: jest złym pomysłem,
• wymienisz cztery nazwy błędów i podasz przyczynę każdego,
• twój program po błędnych danych będzie działał dalej.

Bez zabezpieczenia program po prostu ginie

wiek = int(input("Wiek: "))
# wpisano: abc
# ValueError: invalid literal for int() with base 10: 'abc'

Nazwa błędu jest podpowiedzią. ValueError znaczy: dostałem tekst, ale jego wartości nie da się przerobić na liczbę. To najczęstszy błąd, jaki będziesz łapać.

Na egzaminie program, który przerywa działanie, kosztuje punkty w części „implementacja, kompilacja i uruchomienie programów”, a nie tylko w samym zadaniu.

try i except – łapanie błędu

try:
    wiek = int(input("Wiek: "))
    print(f"Za rok {wiek + 1}")
except ValueError:
    print("To nie jest liczba!")

Czytaj to jak zdanie: spróbuj wykonać blok try. Jeśli poleci błąd o nazwie ValueError, nie przerywaj programu – wykonaj zamiast tego blok except.

• W bloku try umieszczasz kod, który może się wywalić: konwersję i wszystko, co od niej zależy.
• W bloku except umieszczasz reakcję: komunikat dla użytkownika.
• Po obu słowach stoi dwukropek, a zawartość jest wcięta.

Jeśli w bloku try wszystko pójdzie dobrze, blok except w ogóle się nie wykona.

Nigdy gołe except:

Nie pisz samego except: bez nazwy błędu. Takie except łapie wszystko, w tym twoje własne literówki. Zamiast właściwego komunikatu zobaczysz „To nie jest liczba”, choć problem był zupełnie gdzie indziej – i będziesz go długo szukać.

Zawsze podawaj nazwę błędu po słowie except.

Cztery błędy, które realnie spotkasz

• ValueError – int("abc"). Użytkownik wpisał tekst zamiast liczby.
• ZeroDivisionError – x / 0. Typowo: średnia z pustej listy.
• IndexError – lista[10]. Pętla po indeksach poszła o jeden za daleko.
• TypeError – "tekst" + 5. Sklejanie napisu z liczbą bez f-stringa.

Pierwszy pokrywa większość sytuacji. Drugi łapiesz przy każdej średniej. Trzeci i czwarty to raczej własne pomyłki niż wina użytkownika – te lepiej naprawić w kodzie, niż przechwytywać.

Można podać kilka nazw naraz: except (ValueError, ZeroDivisionError):

Dodatek: else i finally

W kodzie z lekcji na końcu jest ciekawostka: blok else wykonuje się tylko wtedy, gdy błędu nie było, a finally wykonuje się zawsze. Nie są wymagane na egzaminie, ale warto je kojarzyć.

Spróbuj sam

Kod z tej lekcji nie czeka na klawiaturę – złe dane są w nim symulowane, żebyś od razu widział wynik.

• Znajdź linię tekst = "abc" i zmień ją na tekst = "15". Uruchom program i zobacz, który blok się wykonał.
• Obejrzyj w wyniku „katalog typowych błędów” – każda linia pokazuje nazwę błędu i jego komunikat.
• Porównaj funkcje zle i dobrze: pierwsza ma gołe except:, druga except ValueError:.

Zadania z lekcji:

1. Program prosi o liczbę całkowitą i wypisuje jej kwadrat. Po wpisaniu tekstu wypisuje „To nie jest liczba całkowita!” i kończy się normalnie, bez czerwonego błędu.
2. Program prosi o dwie liczby i wypisuje wynik dzielenia. Zabezpiecz go zarówno przed tekstem, jak i przed dzieleniem przez zero – dwie różne nazwy błędów.
3. Weź swój program liczący pole prostokąta z poprzedniej lekcji i zabezpiecz go blokiem try oraz except.
4. Napisz program z gołym except: i sprawdź, co się stanie, gdy w bloku try zrobisz literówkę w nazwie zmiennej. Opisz wynik w komentarzu.

Sprawdź się

• Zabezpieczę konwersję blokiem try oraz except ValueError.
• Wyjaśnię, dlaczego gołe except: jest złym pomysłem.
• Wymienię cztery nazwy błędów i podam przyczynę każdego.
• Mój program po błędnych danych działa dalej, zamiast się przerywać.

Na następnej lekcji: ostatnia lekcja tego bloku. Połączysz pętlę, warunek i przechwytywanie błędów w jeden wzorzec – program, który nie puści dalej, dopóki nie dostanie poprawnej wartości.