Listy: podstawy – jedna nazwa na wiele wartości

Czego się nauczysz

Do tej pory jedna zmienna trzymała jedną wartość. Przy dwudziestu ocenach musiałbyś utworzyć dwadzieścia zmiennych – i nie dałoby się przejść po nich pętlą. Lista przechowuje wiele wartości pod jedną nazwą.

Po tej lekcji:

• utworzysz listę i wypiszesz jej wybrany element,
• powiesz, jaki indeks ma ostatni element listy o dziesięciu elementach,
• podmienisz element i dopiszesz nowy metodą append,
• rozpoznasz IndexError i będziesz wiedzieć, co go powoduje.

Wiele wartości w jednej zmiennej

Wartości zapisujesz w nawiasach kwadratowych, rozdzielone przecinkami.

oceny = [3, 4, 5, 2, 4]
imiona = ["Ala", "Ola"]
puste = []
print(oceny)   # [3, 4, 5, 2, 4]

• Lista może zawierać liczby, teksty albo jedno i drugie naraz.
• Może być pusta: oceny = [].
• Wypisana przez print pokazuje się razem z nawiasami.

Indeksy – numeracja zaczyna się od zera

Do pojedynczego elementu sięgasz przez numer pozycji, podany w nawiasach kwadratowych po nazwie listy. Pierwszy element ma numer 0, nie 1.

oceny = [3, 4, 5, 2, 4]
#        0  1  2  3  4
print(oceny[0])     # 3
print(oceny[2])     # 5
print(oceny[-1])    # 4 – ostatni
print(len(oceny))   # 5

• Lista pięcioelementowa ma indeksy od 0 do 4.
• Indeks ujemny liczy od końca: -1 to ostatni element, -2 przedostatni.
• Funkcja len podaje liczbę elementów. Ostatni indeks to zawsze len(lista) - 1.

Numerowanie od zera obowiązuje też w C#. To nie dziwactwo Pythona, tylko standard w programowaniu.

IndexError – sięgnąłeś poza listę

Sięgnięcie po oceny[5] w liście pięcioelementowej kończy się błędem IndexError: list index out of range. To jedna z najczęstszych pomyłek przy pracy z listami – zwykle wynika z zapomnienia, że liczymy od zera.

Zmiana i dopisywanie elementów

Element można podmienić. Wystarczy przypisać nową wartość pod dany indeks. Stara wartość znika, długość listy się nie zmienia.

Element można dopisać na koniec. Służy do tego append: nazwa listy, kropka, słowo append i wartość w nawiasie. Lista rośnie o jeden.

oceny = [3, 4, 5]
oceny[1] = 6
print(oceny)        # [3, 6, 5]
oceny.append(2)
print(oceny)        # [3, 6, 5, 2]

append to pierwszy przykład metody, czyli funkcji przypisanej do konkretnego obiektu. Wywołujesz ją zawsze przez kropkę po nazwie.

Do pustej listy też można dopisywać. Zaczęcie od oceny = [] i dopisywanie w pętli to bardzo częsty schemat.

Listy są zmienne, teksty nie

W lekcji 5 widziałeś, że pojedynczego znaku w tekście nie da się podmienić. Z listą jest inaczej: oceny[0] = 5 działa. Zapamiętaj tę różnicę – wróci jeszcze nie raz.

Spróbuj sam

W kodzie z lekcji usuń # z linii print(oceny[100]) i uruchom program – zobaczysz prawdziwy IndexError.

Zadania z lekcji:

1. Utwórz listę z pięcioma ocenami. Wypisz osobno: pierwszą, trzecią, ostatnią oraz liczbę wszystkich ocen.
2. Utwórz listę z imionami trzech osób. Podmień drugie imię na inne i wypisz listę przed zmianą i po zmianie.
3. Utwórz pustą listę. Dopisz do niej pięć liczb przy pomocy append, po każdym dopisaniu wypisując aktualną zawartość.
4. Napisz program, który celowo sięgnie poza koniec listy. Zapisz w komentarzu treść komunikatu błędu.

Sprawdź się

• Utworzę listę i wypiszę jej wybrany element.
• Powiem, jaki indeks ma ostatni element listy o dziesięciu elementach.
• Podmienię element i dopiszę nowy metodą append.
• Rozpoznam IndexError i wiem, co go powoduje.

Na następnej lekcji: operacje na całej liście – suma, największy, najmniejszy, sortowanie. Większość rzeczy Python policzy za ciebie.