Pętla while – powtarzaj, dopóki warunek jest prawdziwy

Czego się nauczysz

Pętla for sprawdza się, gdy wiesz z góry, ile razy coś ma się powtórzyć. Ale czasem tego nie wiesz: pytasz użytkownika o liczbę, dopóki nie poda poprawnej, albo powtarzasz menu, dopóki nie wybierze wyjścia. Do tego służy while.

Po tej lekcji:

• wyjaśnisz, kiedy używa się for, a kiedy while,
• napiszesz pętlę while z poprawną zmianą zmiennej w środku,
• będziesz wiedzieć, co powoduje pętlę nieskończoną i jak zatrzymać program,
• użyjesz instrukcji break do wyjścia z pętli.

Kiedy for nie wystarcza

• for – wiesz z góry, ile razy ma się powtórzyć. Dziesięć liczb, dwadzieścia ocen, sto obrotów.
• while – powtarzasz, dopóki coś jest prawdą, i nie wiesz z góry, ile to potrwa.

# for: znam liczbę obrotów
for i in range(10):
    print(i)

# while: powtarzam, dopóki warunek jest prawdziwy
licznik = 0
while licznik < 10:
    print(licznik)
    licznik += 1

Typowe zastosowania while: pytanie użytkownika do skutku, liczenie, ile razy trzeba podzielić liczbę przez dwa, żeby dojść do jedynki, powtarzanie menu programu.

Budowa pętli while – trzy rzeczy do zadbania

1. Przed pętlą – utwórz zmienną i nadaj jej wartość początkową.
2. W warunku – sprawdź tę zmienną. Dopóki warunek jest prawdziwy, pętla się kręci.
3. W środku pętli – zmień tę zmienną, żeby warunek kiedyś przestał być prawdziwy.

licznik = 0
while licznik < 3:
    print("Obrot", licznik)
    licznik += 1
print("Koniec")

Pętla nieskończona

Pominięcie trzeciego punktu daje pętlę nieskończoną. Program się nie wywali – będzie działał w kółko, aż go ręcznie zatrzymasz.

• W konsoli zatrzymujesz program skrótem Ctrl + C.
• W PyCharm – czerwonym kwadratem zatrzymania.
• Tutaj, na stronie – przyciskiem Stop.

Jeśli program się zawiesił, najpierw sprawdź, czy zmieniasz zmienną w środku pętli.

break – wyjście z pętli w środku

Instrukcja break kończy pętlę od razu, niezależnie od warunku. Reszta bieżącego obrotu też się nie wykona. Działa w while i w for, a kończy tylko tę pętlę, w której stoi.

for i in range(100):
    print(i)
    if i == 4:
        break
# wypisze 0 1 2 3 4

Wzorzec while True

Warunek True jest zawsze prawdziwy, więc taka pętla sama z siebie nigdy się nie skończy. Wyjściem jest wyłącznie break w środku.

licznik = 0
while True:
    licznik += 1
    if licznik == 3:
        break
print(licznik)   # 3

Wygląda dziwnie, ale to najważniejszy wzorzec tego przedmiotu. Za kilka lekcji zbudujesz na nim program pytający użytkownika do skutku.

Spróbuj sam

W kodzie z lekcji jest zakomentowana pętla nieskończona:

# while True:
#     print("to sie nigdy nie skonczy...")

Usuń oba znaki #, uruchom program i zatrzymaj go przyciskiem Stop (strona po chwili przerwie go też sama). Tak wygląda pętla nieskończona – lepiej zobaczyć ją tutaj niż pierwszy raz na egzaminie.

Zadania z lekcji:

1. Za pomocą pętli while wypisz liczby od 1 do 10.
2. Utwórz zmienną o wartości 100. Dopóki jest większa od 1, dziel ją przez 2 dzieleniem całkowitym i wypisuj wynik. Policz, ile razy udało się podzielić.
3. Napisz pętlę while True, która zlicza obroty i przerywa się instrukcją break po dziesiątym obrocie.
4. Napisz program, który wypisuje kolejne liczby i przerywa się w chwili, gdy suma wypisanych liczb przekroczy 50.

Sprawdź się

• Wyjaśnię, kiedy używa się for, a kiedy while.
• Napiszę pętlę while z poprawną zmianą zmiennej w środku.
• Wiem, co powoduje pętlę nieskończoną i jak zatrzymać program.
• Użyję instrukcji break do wyjścia z pętli.

Na następnej lekcji: listy. Zamiast trzymać dwadzieścia ocen w dwudziestu zmiennych, będziesz je trzymać w jednej – i przechodzić po nich pętlą.