and, or, not – łączenie kilku warunków w jeden

Czego się nauczysz

Jeśli dwie rzeczy muszą być spełnione naraz, nie musisz zagnieżdżać dwóch bloków if. Wystarczy połączyć warunki jednym słowem. Na tej lekcji poznasz trzy takie słowa: and, or i not.

Po tej lekcji:

• połączysz dwa warunki operatorem and i dwa operatorem or,
• zapiszesz sprawdzenie zakresu w wersji skróconej,
• będziesz wiedzieć, że w Pythonie piszemy and, a nie &&,
• zrozumiesz, że porównanie samo w sobie ma wartość True albo False.

Trzy słowa zamiast zagnieżdżania

• and – oba warunki muszą być prawdziwe,
• or – wystarczy, że jeden jest prawdziwy,
• not – odwraca wynik na przeciwny.

wiek = 20
ma_bilet = True
if wiek >= 18 and ma_bilet:
    print("Wejscie OK")

W Pythonie zapisujesz je słowami. Znaki &&, || i ! to inne języki – w Pythonie dadzą błąd SyntaxError. Wrócą do ciebie dopiero w C#.

Kiedy warunek złożony jest prawdziwy

• A and B – gdy oba są prawdziwe, np. wiek >= 18 and wiek < 65.
• A or B – gdy przynajmniej jeden jest prawdziwy, np. dzien == 6 or dzien == 7.
• not A – gdy A jest fałszywe, np. not ma_bilet.

Zapamiętaj skrótowo: and jest wymagające – wystarczy jeden fałszywy warunek, żeby całość była fałszywa. or jest pobłażliwe – wystarczy jeden prawdziwy, żeby całość była prawdziwa.

Można łączyć więcej niż dwa warunki. Przy mieszaniu and z or w jednej linii koniecznie wstawiaj nawiasy – inaczej trudno przewidzieć wynik.

Sprawdzanie zakresu – zapis skrócony

Warunek „liczba z przedziału od 1 do 6” zwykle zapisuje się dwoma porównaniami połączonymi and. W Pythonie można krócej – tak jak w matematyce.

x = 4
if x >= 1 and x <= 6:     # wersja pełna
    print("W zakresie")
if 1 <= x <= 6:           # wersja skrócona – znaczy to samo
    print("W zakresie")
if not (1 <= x <= 6):     # zaprzeczenie
    print("Poza zakresem")

Krótszy zapis jest czytelniejszy i trudniej się w nim pomylić. Sprawdzanie, czy liczba mieści się w zakresie, pojawia się w każdym zadaniu egzaminacyjnym.

W C# ten skrót nie działa – tam trzeba wrócić do dwóch warunków połączonych &&.

Warunek sam w sobie ma wartość

Zapis 5 > 3 to nie tylko element instrukcji if. To wyrażenie, które ma wartość – taką samą jak zmienna typu bool z lekcji 3.

print(5 > 3)     # True
print(5 == 3)    # False
wynik = 10 > 7
print(wynik)     # True

Dzięki temu if ma_bilet: działa bez żadnego porównania – w zmiennej już siedzi True albo False. Zapis if ma_bilet == True: też zadziała, ale jest zbędny.

Pamiętaj o wielkości liter: True i False, nie true i false.

W kodzie z lekcji: krótkie spięcie

Demo pokazuje jeszcze jedną rzecz: Python nie sprawdza drugiego warunku, jeśli pierwszy już przesądził o wyniku. Przy False and ... druga część w ogóle się nie wykona, tak samo przy True or .... Uruchom demo i zobacz, że funkcja sprawdz() nie zostaje wywołana.

Spróbuj sam

Zadania z lekcji:

1. Utwórz zmienną liczba. Wypisz TAK, jeśli jest jednocześnie trzycyfrowa, parzysta i podzielna przez 5. W przeciwnym razie wypisz NIE.
2. Utwórz zmienną dzien z liczbą od 1 do 7. Wypisz, czy to weekend, czy dzień roboczy. Skorzystaj z operatora or.
3. Utwórz zmienną ocena. Sprawdź zapisem skróconym, czy mieści się w zakresie od 1 do 6. Jeśli nie – wypisz komunikat o błędnej wartości.
4. Wypisz przez print wynik pięciu dowolnych porównań, żeby zobaczyć wartości True i False na własne oczy.

Sprawdź się

• Połączę dwa warunki operatorem and i dwa operatorem or.
• Zapiszę sprawdzenie zakresu w wersji skróconej.
• Wiem, że w Pythonie piszemy and, a nie &&.
• Rozumiem, że porównanie ma wartość True albo False.

Na następnej lekcji: pętle. Zamiast pisać to samo polecenie dziesięć razy, napiszesz je raz i każesz Pythonowi powtórzyć.