Zmienne – jak zapamiętać wartość i użyć jej ponownie

Czego się nauczysz

Na poprzedniej lekcji wpisywałeś wartości wprost do polecenia print. Gdy ta sama wartość ma pojawić się w programie pięć razy, wpisywanie jej pięć razy jest niewygodne, a poprawianie w pięciu miejscach kończy się pomyłką. Zmienne rozwiązują ten problem – i są fundamentem wszystkiego, co robimy przez resztę roku.

Po tej lekcji:

• utworzysz zmienną i wypiszesz jej wartość,
• zobaczysz różnicę między print(imie) a print("imie"),
• zrozumiesz, że znak = przypisuje, a nie porównuje,
• będziesz wiedzieć, co znaczy NameError i jak go naprawić.

Zmienna to nazwa dla wartości

Zapis jest krótki: nazwa, znak równości, wartość. Python zapamiętuje wartość i wiąże ją z nazwą. Od tej chwili w każdym miejscu programu możesz napisać samą nazwę.

imie = "Anna"
wiek = 17
print(imie)        # Anna
print("imie")      # imie
print(imie, wiek)  # Anna 17

• Nie deklarujesz typu ani niczego nie zapowiadasz – wystarczy przypisanie.
• Nazwy używasz bez cudzysłowu. Cudzysłów oznaczałby dosłowny tekst.

print("imie") wypisze słowo imie. print(imie) wypisze to, co siedzi w zmiennej. Tę różnicę trzeba widzieć od razu.

Znak = nie oznacza równości

Czytaj go jako „przypisz”. Zapis wiek = 17 nie mówi „wiek jest równy 17”, tylko: weź wartość 17 i włóż ją do zmiennej wiek. Działanie idzie z prawej strony w lewą.

wiek = 17
za_rok = wiek + 1      # najpierw obliczenie, potem przypisanie
licznik = 0
licznik = licznik + 1  # weź obecną wartość, dodaj 1, wstaw z powrotem

Zapis licznik = licznik + 1 jako równanie matematyczne nie ma sensu. Jako polecenie ma sens – i będziesz go używać w każdej pętli.

Nazwy zmiennych – co wolno, a co nie

• Bez spacji i polskich znaków: srednia_ocen, a nie średnia ocen.
• Nie zaczynają się od cyfry: ocena1, a nie 1ocena.
• Małe litery, słowa łączone podkreśleniem: liczba_uczniow, a nie LiczbaUczniow.
• Nazwa mówi, co jest w środku: cena_brutto, a nie x2.

Python rozróżnia wielkość liter: wiek i Wiek to dwie różne zmienne. Dobra nazwa oszczędza komentarz – jeśli zmienna nazywa się cena_brutto, nikomu nie trzeba tłumaczyć, co w niej jest.

Wartość można zmieniać

Dlatego nazywa się „zmienna”. Kolejne przypisanie do tej samej nazwy nadpisuje poprzednią wartość – stara znika bezpowrotnie.

wiek = 17
print(wiek)   # 17
wiek = 18
print(wiek)   # 18

Liczy się to, co było w zmiennej w momencie użycia. To częsta pułapka przy czytaniu cudzego kodu: ta sama nazwa w dwóch miejscach może zawierać dwie różne wartości.

NameError – użyłeś nazwy, której nie ma

Są dwie przyczyny, obie proste:

• Literówka. Przypisałeś do srednia, a próbujesz wypisać srednai.
• Kolejność. Użyłeś zmiennej w linii, która wykonuje się przed przypisaniem. Python czyta program od góry do dołu i w tym momencie nazwa jeszcze nie istnieje.

Naprawa jest zawsze taka sama: porównaj pisownię w obu miejscach albo przenieś przypisanie wyżej. Komunikat podaje nazwę, której Python nie znalazł – to zwykle wystarcza, żeby od razu zobaczyć literówkę.

Spróbuj sam

W kodzie z lekcji usuń # z linii print(nieistniejaca_zmienna) i uruchom program – zobaczysz prawdziwy NameError.

Zadania z lekcji:

1. Utwórz trzy zmienne: imię, nazwisko i wiek. Wypisz je w jednej linii, rozdzielone przecinkami w poleceniu print.
2. Utwórz zmienną cena o wartości 100 i drugą, cena_po_rabacie, policzoną jako cena minus 20. Wypisz obie.
3. Utwórz zmienną licznik o wartości 0. Zwiększ ją trzy razy o jeden i po każdym zwiększeniu wypisz jej wartość.
4. Popraw program, w którym celowo jest literówka w nazwie zmiennej. Zapisz w komentarzu, jaki komunikat pokazał Python.

Sprawdź się

• Umiem utworzyć zmienną i wypisać jej wartość.
• Widzę różnicę między print(imie) a print("imie").
• Rozumiem, że znak = przypisuje, a nie porównuje.
• Wiem, co znaczy NameError i jak go naprawić.

Na następnej lekcji: typy danych. Okaże się, że 5 i "5" to dla Pythona dwie zupełnie różne rzeczy.