Operatory arytmetyczne – działania, dzielenie i kolejność

Czego się nauczysz

Python potrafi liczyć jak kalkulator – ale dzielenie ma w nim aż trzy odmiany, a jedna z nich, reszta z dzielenia, rozwiązuje zaskakująco dużo zadań egzaminacyjnych.

Po tej lekcji:

• wyjaśnisz różnicę między /, // i %,
• sprawdzisz, czy liczba jest parzysta,
• będziesz wiedzieć, ile daje 2 + 3 * 4 i dlaczego,
• zwiększysz zmienną skrótem +=.

Python jako kalkulator

Dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie działają tak, jak się spodziewasz. Mnożenie zapisujesz gwiazdką, bo na klawiaturze nie ma znaku „razy”.

print(7 + 3)   # 10
print(7 - 3)   # 4
print(7 * 3)   # 21
print(7 / 3)   # 2.333...
print(8 / 2)   # 4.0 – nie 4!

Zwykłe dzielenie / zawsze daje liczbę z kropką, nawet gdy dzieli się równo. 8 / 2 to 4.0. Za kilka lekcji będzie to miało znaczenie przy wypisywaniu wyników.

Dzielenie ma trzy odmiany

• / – dzielenie zwykłe. Wynik zawsze z kropką.
• // – dzielenie całkowite. Odcina to, co po przecinku, i zwraca samą całość.
• % – reszta z dzielenia. Zwraca to, co zostaje po podzieleniu.

print(17 / 5)    # 3.4
print(17 // 5)   # 3
print(17 % 5)    # 2

Jak to czytać: piątka mieści się w siedemnastce trzy razy i zostaje dwa. Stąd 17 // 5 daje 3, a 17 % 5 daje 2. Te dwa działania zawsze idą w parze: całość i reszta.

Reszta z dzielenia – najbardziej przydatny operator

Wygląda niepozornie, a rozwiązuje mnóstwo zadań:

• Parzystość. Liczba jest parzysta, gdy reszta z dzielenia przez 2 wynosi zero: 8 % 2 daje 0, 7 % 2 daje 1.
• Podzielność. Reszta zero oznacza, że dzieli się równo: 15 % 5 daje 0.
• Ostatnia cyfra liczby. Reszta z dzielenia przez 10: 2026 % 10 daje 6.
• Zawijanie w zakresie. 28 % 26 daje 2 – tak przesuwa się literę w alfabecie i wraca na początek po Z.

Ostatni punkt to szyfr Cezara. Pojawił się w arkuszu egzaminacyjnym w czerwcu 2025 roku i wróci.

Potęgowanie i kolejność działań

Dwie gwiazdki to potęga: 2 ** 10 daje 1024. Uwaga na liczbę gwiazdek – jedna to mnożenie, dwie to potęgowanie.

Kolejność jest taka sama jak w matematyce: najpierw potęgowanie, potem mnożenie i dzielenie, na końcu dodawanie i odejmowanie. Nawiasy zmieniają kolejność.

print(2 + 3 * 4)     # 14
print((2 + 3) * 4)   # 20

Gdy masz wątpliwość, wstaw nawias. Nadmiarowy nawias nikomu nie zaszkodzi, a błąd kolejności potrafi się długo ukrywać.

Skróty: += i pozostałe

Zapis licznik = licznik + 1 można skrócić do licznik += 1. Znaczy dokładnie to samo: weź obecną wartość, dodaj jeden, wstaw z powrotem.

• += – dodaj do zmiennej
• -= – odejmij od zmiennej
• *= – pomnóż zmienną

suma = 100
suma -= 30   # 70
suma *= 2    # 140

Kolejność znaków jest stała: najpierw działanie, potem znak równości. Zapis =+ to co innego i zwykle błąd. Ten skrót zobaczysz w każdej pętli, jaką napiszesz.

Wszystkie operatory w jednym miejscu

• + dodawanie: 7 + 3 daje 10
• - odejmowanie: 7 - 3 daje 4
• * mnożenie: 7 * 3 daje 21
• / dzielenie zwykłe: 7 / 2 daje 3.5
• // dzielenie całkowite: 7 // 2 daje 3
• % reszta z dzielenia: 7 % 2 daje 1
• ** potęgowanie: 2 ** 10 daje 1024

Spróbuj sam

W kodzie z lekcji zmień wartości a i b na samym początku i uruchom program ponownie – zobacz, jak zmieniają się wyniki wszystkich działań.

Zadania z lekcji:

1. Utwórz dwie zmienne liczbowe i wypisz wynik wszystkich siedmiu działań, każde w osobnej linii.
2. Dla liczby 1234 wypisz jej ostatnią cyfrę oraz liczbę bez ostatniej cyfry. Użyj reszty z dzielenia i dzielenia całkowitego przez 10.
3. Utwórz zmienną stan o wartości 0. Zwiększ ją o 5, potem pomnóż przez 3, potem odejmij 2 – używając wyłącznie skrótów. Po każdym kroku wypisz wartość.
4. Policz w jednej linii średnią z liczb 4, 8 i 15. Wynik ma być liczbą z kropką.

Sprawdź się

• Wyjaśnię różnicę między /, // i %.
• Sprawdzę, czy liczba jest parzysta.
• Wiem, ile daje 2 + 3 * 4 i dlaczego.
• Umiem zwiększyć zmienną skrótem +=.

Na następnej lekcji: f-stringi. Nauczysz się wstawiać wartości zmiennych w środek zdania, zamiast wypisywać je przecinkami.